دفتر وکالت / امور حقوقی و کیفری

گاه پیش می آید شما طرف دعوایی قرار می گیرید که طرف مقابلتان اقدام به فراهم آوردن شهود دروغین می نماید و قصد دارد با این کار، شما به اتهام انتسابی متهم شده و در مخمصه بیفتید. همین مسئله سبب شده است تا در قانون مسئله جرح شاهد و تعدیل شهود پیش بینی شود.

در این مقاله ابتدا شرایط قانونی شاهد برای شهادت ذکر می شود، به مساله جرح شاهد و تعدیل شهود و اینکه چگونه شاهد را جرح کنیم می پردازیم و مدت زمان جرح و تعدیل شهود را مورد بررسی قرار داده و در ادامه نمونه لایحه جرح شهود را در اختیار شما عزیزان قرار می دهیم.

شرایط قانونی شاهد برای شهادت

به کسی که در مرجع قضایی با توجه به دیده ها، شنیده ها و محسوسات خود به نفع یکی و به ضرر دیگری اخباری را می دهد، شاهد و به عمل او شهادت می گویند. که در قانون برای شاهدی که در دادگاه عمل شهادت را انجام میدهد شرایطی ذکر گردیده و تنها در صورت دارا بودن همه این شرایط است که شهادت معتبر خواهد بود و قاضی می تواند بعنوان یک دلیل شرعی به آن استناد و بر اساس آن حکم بدهد. در صورت نبود حتی یکی از شرایط می توان اقدام به جرح شاهد نمود. از جمله شرایط قانونی شاهد می توان به موارد زیر اشاره نمود:

بلوغ

عقل

ایمان

طهارت مولد یا حلال زاده بودن

عدالت

نداشتن نفع شخصی در دعوا

نداشتن دشمنی با طرفین دعوا

عدم اشتغال به ولگردی و تکدی

البته مطابق قانون قدیم، داشتن رابطه خویشاوندی بین شاهد و طرف دعوی یکی از موارد جرح شاهد محسوب می شد، اما با توجه به نسخ این قانون، شهادت اقوام و بستگان در دادگاه دیگر با منع قانونی مواجه نیست و در حال حاضر داشتن رابطه خویشاوندی جزء موارد جرح شاهد محسوب نمی شود. ولی در هر حال، تشخیص ارزش و تاثیر شهادت خویشاوندان با دادگاه است و قاضی است که در این مورد تصمیم می گیرد. لذا ممکن است که قاضی تحت عنوان مطلع، به اظهارات آنها رسیدگی کند.

بر این اساس ، هرگاه در دعوایی به شهادت شهود استناد شود و دادگاه آن را مؤثر در دعوی تشخیص بدهد، در اصطلاح « قرار استماع گواهی گواهان » را صادر می نماید و شهادت شهود را استماع می کند. قبل از اینکه این شهادت شنیده شود، مسئولیت و مجازات شهادت دروغ به شاهد تفهیم می شود و پس از آن، شاهد سوگند داده می شود به اینکه حقیقت را بگوید.

جرح و تعدیل شهود

شهادت یکی از مهم ترین ادله های اثبات در دعوا به شمار می رود و قواعد مربوط به شرایط شاهد جزء قواعد آمره به شمار می آیند، به این معنا که حتما باید همانگونه که در قانون پیش بینی شده است رعایت شوند. بنابراین در مرحله اول خود دادگاه مکلف است در صورتی که نداشتن شرایط فوق را در مورد یک شاهد احراز نمود، به شهادت اثری ندهد. اما اگر دادگاه از فقدان شرایط مقرر در مورد شاهد بی اطلاع بود، فردی که مدعی نبودن این شرایط در شاهد است، باید آن را اثبات نماید که به این عمل جرح گفته می شود و چنانچه شاهد رد شود طرف مقابل می تواند به دفاع از صلاحیت شاهد بپردازد که به این عمل در اصطلاح تعدیل گفته می شود.

تعریفی که قانونگذار برای جرح و تعدیل شهود ارایه کرده است، بدین شرح است: « ادعای فقدان یکی از شرایطی که قانون برای شاهد مقرر کرده است و از ناحیه طرفین دعوا صورت می گیرد».

هنگامی که یکی از طرفین اقدام به جرح شهود طرف مقابل می نماید، بدین معنا که مدعی می شود یکی از شرایط قانونی شاهد در فرد شهادت دهنده وجود ندارد و دادگاه اقدام به رد صلاحیت وی به عبارتی جرح شهود می نماید، مدعی صلاحیت شاهد می تواند برای اثبات صلاحیت شاهد جرح شده اقامه دلیل کند که این عمل در اصطلاح حقوقی تعدیل شهود نام دارد.

مدت زمان جرح و تعدیل شهود

حال این سوال مطرح است که چگونه شاهد را جرح کنیم و مدت زمان جرح شهود در قانون چه زمانی است. بر اساس قانون، جرح شاهد بایستی قبل از ادای شهادت انجام شود. اما در صورتی که پس از شهادت معلوم شود که موارد جرح شاهد وجود داشته اند، می توان باز هم ایراد جرح شهود را مطرح نمود که در این حالت تا پیش از صدور حکم بایستی جرح شهود انجام گیرد و مطابق قانون، دادگاه موظف است که به موضوع جرح رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید که برای دریافت اطلاعات بیشتر در این خصوص ، می توانید مقاله اعتراض به شهادت شهود را نیز مطالعه نمایید .

البته در صورتی که شاهد از سوی دادگاه رد شود و یا طرف مقابل ادعا کند شاهد موارد جرح را دارد، کسی که شاهد را معرفی نموده می تواند اقدام به تعدیل نموده بدین نحو که دلایل خود را برای اثبات صلاحیت شاهد به دادگاه ارائه نماید و دادگاه به آن رسیدگی می کند